Controleurs stufi machteloos

The 3TUs – TU Delft, Eindhoven and Enschede – will receive less structural funding for their partnership than the minister of education, Ronald Plasterk, had promised in 2008: instead of receiving 15 million in annual funding, the 3TUs will now receive 11 million euro, and the funding will not be allocated until 2011. A spokesperson for the 3TU federation expressed disappointment at the decision, but did add that the federation was pleased the government is continuing to support the federation in tough economic times.

Fraude met de studiebeurs is politici een doorn in het oog. Om een hogere studiebeurs te krijgen beweren sommige studenten dat ze op kamers zijn gegaan, terwijl ze eigenlijk bij hun ouders wonen. Het scheelt maandelijks 170 euro: de basisbeurs voor een uitwonende is 266 euro, voor een thuiswonende 96 euro. De pakkans was voorheen vrijwel nul. Wie toch gepakt werd hoefde alleen zijn onterecht ontvangen beurs terug te betalen, maar kreeg geen boete.

Scherpere controle
Op initiatief van voormalig minister Plasterk (OCW) werkt de regering aan een wet waarmee scherpere controle mogelijk wordt en strengere straffen kunnen worden uitgedeeld. Er lopen al een paar proefprojecten en daar komen er steeds meer bij, schrijft demissionair staatssecretaris Marja van Bijsterveldt aan de Tweede Kamer.

Na de zomer gaan controleurs in Utrecht en Den Haag aan de slag. Naar verwachting haken ook Zwolle, Groningen, Almere, Urk en Lelystad aan. Eerder liep er al een proefproject in Twente. Recent zijn ook in Amsterdam en Rotterdam controleurs op pad gegaan.

Binnenlaten
Alleen is voorlopig niemand verplicht de controleurs binnen te laten: er is namelijk nog geen nieuwe wet. Dat maakt de controles, die toch al arbeidsintensief zijn, niet eenvoudig. Het resultaat van huisbezoeken is ‘zeer afhankelijk is van de bereidheid tot medewerking van de betreffende studerenden, hun ouders of andere personen’, aldus Van Bijsterveldt.

Als de wet er eenmaal is, mogen studenten nog altijd weigeren de controleurs binnen te laten, al kunnen er dan waarschijnlijk wel maatregelen worden genomen. Uitvoeringsinstantie DUO zou bijvoorbeeld de bevoegdheid kunnen krijgen de uitwonendenbeurs van controleweigeraars in een thuiswonendenbeurs om te zetten.

Risicoprofielen
De controleurs gaan niet blindelings alle studenten langs. Uitvoeringsinstantie DUO werkt samen met de sociale diensten aan zogeheten risicoprofielen. De kans op fraude is bijvoorbeeld groter als de ouders in de stad wonen waar de student zijn opleiding volgt of als een student bij een familielid zegt te wonen.

In het najaar van 2010 zullen meer dan tweeduizend huisbezoeken zijn afgelegd. Dan verwacht het ministerie van OCW ook meer zicht te hebben op de omvang van de fraude.

Boete
Wie onder het regime van de nieuwe wet op fraude wordt betrapt, moet de onterecht ontvangen beurs terugbetalen en krijgt daar bovenop een boete: een kwart van het gefraudeerde bedrag. Als iemand daarna nog een keer wordt gepakt, volgt een hogere boete: de helft van het onterecht ontvangen bedrag. Na de derde keer wordt de studiefinanciering stopgezet en volgt strafrechtelijke vervolging, ongeacht de hoogte van het gefraudeerde bedrag.

De politieke partijen die nu over een Paars-plus-kabinet gaan onderhandelen (VVD, PvdA, D66 en GroenLinks) willen de basisbeurs afschaffen. Mocht dat gebeuren, dan hoeven de controleurs niet meer op pad. Dat zou ook een besparing op de uitvoeringskosten betekenen.