Meer geld voor meer woningen

“Bezuinigen is altijd een onplezierige bezigheid, maar we moeten er niet over jammeren”, zegt voormalig collegevoorzitter Hans van Luijk op persoonlijke titel. “Heel Nederland moet inleveren, dus ook universiteiten. Studenten ook, wat mij betreft.”

Hij heeft wat gejammer in deze serie voorbij zien komen. “Ik vind het flauw als een belangrijke groep, afdeling of faculteit zegt: ‘bezuinigen kan niet hier’, en vervolgens geen alternatief biedt. Zo komen we er niet.”
Van Luijk is duidelijk: “Met mensen die roepen dat bij hen niet bezuinigd kan worden, moet je niet te veel geduld hebben. De mindset moet zijn: het is onze universiteit. Iedereen moet beseffen dat we prioriteiten moeten stellen.”
Geen kaasschaaf dus, maar op faculteitsniveau kijken naar de portefeuilles onderwijs en onderzoek. Wat betreft onderzoek lijkt dat op een exercitie uit 2003. “Wij hadden destijds criteria neergelegd waaraan onderzoek moest voldoen.”

Een eerste criterium was kwaliteit en reputatie. “Als je leading was, werd je niet gekort. Kwaliteit moest je aantonen aan de hand van onder meer visitatierapporten of het hebben van bijvoorbeeld een Spinozapremie.”
Een tweede was maatschappelijke impact. “Is er vraag naar je onderzoek en wat ga je er mee doen?”

Van Luijk refereert aan de huidige Delft Research Initiatives. “Je moet niet die groep afbreken die nu juist een bijdrage levert aan maatschappelijke relevantie. Een derde was: is je onderzoek voldoende groot of hebben we het over een speldenprik?”

Bij het vierde werd gekeken naar een analyse van sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen. “Je kunt onderzoek doen dat ook in Duitsland of Engeland plaatsvindt, terwijl juist daar alle Nobelprijswinnaars zitten. Het omgekeerde kan ook: als enige baanbrekend onderzoek doen.”
En dus? “Het meest in het oog springende en excellente onderzoek is nu nanotechnologie en biotechnologie. Daar moet je niet aan komen. Waaraan dan wel? Ik wil het college van bestuur niet voor de voeten lopen, maar je zou een analyse moeten doen.”

Bestaand onderzoek is efficiënter te organiseren. “Civiele techniek, werktuigbouw, luchtvaart- en ruimtevaarttechniek, proceskunde kan effectiever. Niet iedereen zijn eigen grootschalige faciliteiten.”
Van Luijk doelt op de 3TU-gedachte, maar zegt dat het gezamenlijk opstellen van onderzoeksprogramma’s en het delen van onderzoeksfaciliteiten niet goed van de grond is gekomen. “Ik denk dat barrières tussen TU’s te groot bleken. Daar is nog wel wat in te winnen. Het creëren van een gezamenlijke onderzoeksgroep wil niet zeggen dat je andere samenwerking afsnijdt. Het is en/en.”

Verder zou Delft succesvoller moeten zijn in het werven van Europese en nationale fondsen. “Andere universiteiten hebben een veel agressiever acquisitiebeleid. Het verwerven van externe fondsen zit niet in de genen van Delft.”
Onderwijs dan. “Het slechtste wat een land kan doen, is snijden in educatie. Delft heeft de laatste jaren veertig procent meer studenten gekregen. Dat zou gunstig moeten zijn, maar de financiën per student zijn omlaag gegaan. Een schande.”

Om de pijn van de realiteit te verzachten zou Van Luijk het zoeken in efficiency en effectiviteit. “Geef het goede onderwijs tegen zo laag mogelijke kosten. Doen we dat al? Nee, we weten niet wat onderwijs kost. Ik heb getracht dat uit te zoeken. Dat is niet gelukt omdat er een stroming is die zegt: je kunt onderwijs en onderzoek niet scheiden, want ze gebruiken dezelfde ruimtes en docenten. Natuurlijk is dat zo, maar dan maak je maar een schatting.”
“Vraag afdelingshoofden om een overzicht van de kosten van het onderwijs, of beter: inkomsten en uitgaven. Als je dat hebt, kun je maatregelen treffen. Het onderwijs kan misschien in een andere vorm, of samen met anderen, of minder gedifferentieerd, én getoetst aan maatschappelijke relevantie. Anders inrichten, anders combineren, anders met faciliteiten omgaan.”

Ook ondersteuning moet effectief geregeld zijn. “Ict is heel duur. Probeer te weten te komen wat andere – ook buitenlandse – universiteiten uitgeven. Ik denk niet dat wij inefficiënt bezig zijn. Dineke Heersma zei op deze plek terecht dat er veel externe inhuur is. Daar zou je op moeten letten.”
Bij interne processen valt te winnen. Ja, soms jeuken zijn handen om dingen ‘sneller’ te doen. “Assertiever. Efficiency is ook: beter gebruik maken van mensen. Er wordt bij de TU ontstellend veel vergaderd. Terwijl de TU zit te vergaderen, heeft de rest van de wereld al een besluit genomen.”
Tot slot moeten studenten beseffen niet gevrijwaard te zijn. De TU geeft volgens Van Luijk een hoog bedrag uit aan beurzen voor studentbestuurders. “De studentenraad zegt dat bezuinigingen daarop ‘maar een besparing van 125 duizend euro opleveren op een begroting van 500 miljoen’. Dan denk ik: ja, zo lust ik er nog wel een paar. Als je heel marginaal wordt gekort in privileges is dat a small price to pay. Verantwoordelijkheidsbesef.”  

Bezuinigingen
Om de financiële problemen van de TU Delft het hoofd te bieden, moesten alle faculteiten van het college van bestuur (cvb) aangeven hoe ze tien procent kunnen bezuinigen op het geld dat zij vanuit de overheid krijgen. Het cvb bespreekt zijn visie op deze ingediende plannen op 29 en 30 maart met decanen en directeuren. “Ik denk dat wij niet komen met de kaasschaaf, maar met keuzes die in sommige hoeken stevig kunnen aankomen”, zei collegevoorzitter Dirk Jan van den Berg vorige week tegen de ondernemingsraad. “Je kunt de universiteit niet even snel anders inrichten en bijvoorbeeld van acht naar vier faculteiten gaan, maar ik sluit niet uit dat er veranderingen in (sub)afdelingen komen.” Eind april, begin mei moet er een document liggen.

Dat staat in het ondernemingsplan 2011-2015 en een toelichting van algemeen directeur Jan Benschop. Duwo zet het verkleinen van de onrendabele top in als een van de belangrijkste maatregelen om het tekort aan studentenwoningen minder nijpend te maken. De vraag naar woonruimte blijft groot. Volgens het ministerie van onderwijs stijgt het aantal studenten tot 2015 met 90.000, wat neerkomt op 50.000 extra studentenwoningen.

Terugverdienen
De onrendabele top is het deel van de investeringen in bouw en onderhoud dat tijdens de exploitatie niet kan worden terugverdiend met de huur. Voor een gemiddelde studentenwoning is dat bij traditionele bouw ongeveer 20.000 euro voor de exploitatieperiode van vijftig jaar. Dat kost volgens Duwo eigen vermogen en is dan niet te investeren in uitbreiding van het woningbestand.

Huurtoeslag
Volgens Benschop was de onrendabele top bij studentenhuisvesting tot voor kort bijna onontkoombaar. “Wij willen blijven verhuren onder de 340 euro per maand, de grens voor de huurtoeslag. Huren blijven zo betaalbaar en redelijk.” De kosten voor bouw en onderhoud zijn door bouw-, veiligheids- en exploitatieregels echter hoger dan de huuropbrengst kan zijn. Het bouwen en exploiteren moet dus goedkoper.

Unitbouw
Duwo ziet vooral in de ontwikkeling van unitbouw kansen om de onrendabele top te lijf te gaan. Een paar geleden begon Duwo in Amsterdam met tijdelijke containerwoningen. Geleidelijk is het concept van containerunits volgens Benschop technisch en wat betreft rentabiliteit doorontwikkeld.

Rendabel
“Aan de Leeghwaterstraat in Delft staan inmiddels drie torentjes, demontabel en flexibel, niet meer herkenbaar als containers en met een vergunning voor een exploitatie van 50 jaar. Voor Leiden ligt er een plan voor vijfhonderd permanente eenheden dat rendabel is.” Het enige probleem is nu nog dat er met dat systeem nog niet hoger gebouwd kan worden dan zes à zeven etages. “Dus het is nog niet geschikt voor élke locatie. Daar moeten we nog verder aan werken.”

Kantoren
In bestaande bouw denkt Benschop aan kostenbesparing door complete woonunits als van Qbic, die zo in een leeg kantoor kunnen worden geschoven, en aan het inzetten van eenvoudige, goedkope badkamerunits zoals in sommige hotelkamers zitten.

Bouwregels
“We kijken ook of we in overleg met de overheid iets kunnen doen aan bouwspelregels die voor ons knellend zijn.” De kwaliteit en veiligheid blijven bovenaan staan. “Je kunt denken aan een deur tegen geluidsoverlast. Die kan er misschien uit.” Daarnaast wil Benschop ‘iets meer prijsflexibiliteit’, zodat voor woningen op een toplocatie een hogere huur gevraagd kan worden. Ook wil Duwo tijdelijke woningen langer dan gepland exploiteren.

Marktonderzoek
Volgens het ondernemingsplan bouwt Duwo tot 2015 in Delft minimaal 1200 nieuwe studentenwoningen, maar ‘afhankelijk van gunstige investeringscondities en beschikbare financiering’ ziet Duwo kansen voor 3000 woningen. Om lokaal meer zicht te krijgen op de kwalitatieve en kwantitatieve vraag naar studentenhuisvesting laat Duwo de komende jaren marktonderzoek doen.

Campuscontract
Verder kondigt Duwo onder meer aan dat eind 2013 alle huurders van studentenwoningen een campuscontract moeten hebben. Ook wil Duwo dat het systeem voor woningverdeling Studentenwoningweb, dat al draait in Amsterdam, nog dit jaar in het hele werkgebied kan worden gebruikt. Duwo zet verder in op verlaging van de woonlasten via energiebesparende maatregelen, bewustmaking en individuele bemetering.

Meer informatie over het ondernemingsplan staat op de site van Duwo