TU redt Willem van Oranje alsnog van de dood

Het is een beetje laat, maar eindelijk kunnen we uitrekenen hoe dik een zeventiende-eeuws harnas moet zijn om een zeventiende-eeuwse kogel tegen te houden.

“Neem de moord op Willem van Oranje in 1584”, zegt universitair docent dr. Joris Dik van materiaalkunde. “We weten wat voor wapen er werd gebruikt, en dat er van dichtbij werd geschoten. Je kunt nu berekenen wat voor harnasdikte Willem had moeten hebben om zo’n aanslag te overleven.”

Het harnasonderzoek werd uitgevoerd door Diks studente Sylvia Leever, die daarvoor onder meer experimenteel twee borstplaten beschoot, onder ruime belangstelling van de pers. De gegevens die dat experiment opleverde, combineerde Leever met al bekende geschiedkundige kennis, en onderzoek naar de materiaaleigenschappen van de borstplaten. Leever zwaaide de afgelopen zomer af.

“Er was al veel bekend over hoe zeventiende-eeuwse wapens presteren, en over zaken als de microstructuur van harnassen”, zegt Leevers begeleider Dik. “Maar er was nog nooit gekeken naar de combinatie tussen die twee.”

Grootse, brullende conclusies . in de zin van: dé harnassen waren te slap . leverden Leevers onderzoek niet op. “Voor zo ver we weten zijn er niet op een bepaald moment heel spannende dingen gebeurd”, zegt Dik. Wel kwam er in de zeventiende eeuw een ware wapenwedloop op gang, tussen harnas en vuurwapen. De vuurwapens werden steeds beter, de borstplaten steeds dikker. “Totdat de harnassen aan het eind van de eeuw zo dik waren dat je ze niet meer kon dragen. Ze waren toen soms wel een centimeter dik!” Ja, dan maar geen harnas. Kun je tenminste nog wegrennen, als ze beginnen te schieten. Vuurwapens werden er alleen maar populairder door. “Niet alleen de bepantsering verdween, ook het aantal vuurwapens nam toe. Men merkte dat je met die vuurwapens overal doorheen komt.”

Inmiddels zoekt Dik naar financiering voor vervolgonderzoek. Bij het Engelse legermuseum Royal Armories in Leeds zijn namelijk enkele borstplaten opgedoken van gelaagd ijzer, als een soort onhandige voorloper van het kogelvrije vest. Interessant om te weten hoe dié kogels tegenhouden.

Ook als Leever haar onderzoek een halve eeuw eerder had uitgevoerd, had Willem van Oranje er waarschijnlijk niet veel aan gehad. Toen Van Oranje werd doodgeschoten, kwam hij net van tafel. En voor zover valt na te gaan, droeg hij geen harnas.

Ook Balthasar Gerards, de moordenaar, had wel een harnasje kunnen gebruiken. Als straf werd zijn hand afgebrand met een wafelijzer, werden zijn geslachtsdelen afgehakt, zijn buik opengesneden en zijn hart uitgerukt en in zijn gezicht gegooid. Allemaal op de Markt in Delft, ten overstaan van een woedende menigte. Denk daar eens aan, als je over de Markt loopt.

Maarten Keulemans

“Neem de moord op Willem van Oranje in 1584”, zegt universitair docent dr. Joris Dik van materiaalkunde. “We weten wat voor wapen er werd gebruikt, en dat er van dichtbij werd geschoten. Je kunt nu berekenen wat voor harnasdikte Willem had moeten hebben om zo’n aanslag te overleven.”



Het harnasonderzoek werd uitgevoerd door Diks studente Sylvia Leever, die daarvoor onder meer experimenteel twee borstplaten beschoot, onder ruime belangstelling van de pers. De gegevens die dat experiment opleverde, combineerde Leever met al bekende geschiedkundige kennis, en onderzoek naar de materiaaleigenschappen van de borstplaten. Leever zwaaide de afgelopen zomer af.



“Er was al veel bekend over hoe zeventiende-eeuwse wapens presteren, en over zaken als de microstructuur van harnassen”, zegt Leevers begeleider Dik. “Maar er was nog nooit gekeken naar de combinatie tussen die twee.”



Grootse, brullende conclusies . in de zin van: dé harnassen waren te slap . leverden Leevers onderzoek niet op. “Voor zo ver we weten zijn er niet op een bepaald moment heel spannende dingen gebeurd”, zegt Dik. Wel kwam er in de zeventiende eeuw een ware wapenwedloop op gang, tussen harnas en vuurwapen. De vuurwapens werden steeds beter, de borstplaten steeds dikker. “Totdat de harnassen aan het eind van de eeuw zo dik waren dat je ze niet meer kon dragen. Ze waren toen soms wel een centimeter dik!” Ja, dan maar geen harnas. Kun je tenminste nog wegrennen, als ze beginnen te schieten. Vuurwapens werden er alleen maar populairder door. “Niet alleen de bepantsering verdween, ook het aantal vuurwapens nam toe. Men merkte dat je met die vuurwapens overal doorheen komt.”



Inmiddels zoekt Dik naar financiering voor vervolgonderzoek. Bij het Engelse legermuseum Royal Armories in Leeds zijn namelijk enkele borstplaten opgedoken van gelaagd ijzer, als een soort onhandige voorloper van het kogelvrije vest. Interessant om te weten hoe dié kogels tegenhouden.



Ook als Leever haar onderzoek een halve eeuw eerder had uitgevoerd, had Willem van Oranje er waarschijnlijk niet veel aan gehad. Toen Van Oranje werd doodgeschoten, kwam hij net van tafel. En voor zover valt na te gaan, droeg hij geen harnas.



Ook Balthasar Gerards, de moordenaar, had wel een harnasje kunnen gebruiken. Als straf werd zijn hand afgebrand met een wafelijzer, werden zijn geslachtsdelen afgehakt, zijn buik opengesneden en zijn hart uitgerukt en in zijn gezicht gegooid. Allemaal op de Markt in Delft, ten overstaan van een woedende menigte. Denk daar eens aan, als je over de Markt loopt.



Maarten Keulemans