De upgrade van een universiteitswijk

Werp een blik op de maquette van de nieuwe Delftse campus en laat je fantasie de vrije loop.

De TU-wijk is oud. Sommige gebouwen staan er vanaf de jaren twintig en dertig (TU Noord), de hoofdmoot is gebouwd in de jaren vijftig en zestig. Groot onderhoud is nooit gepleegd en dat is te zien. De komende tien jaar moet een enorm bedrag uitgegeven worden aan renovatie. Nieuwe daken, beglazing, airconditioning. ,,Je kunt ervoor kiezen om alles stuk voor stuk op te knappen, of om een grote klap te maken met een totaal nieuw stedenbouwkundig plan”, aldus drs. Rob Hoyng, projectdirecteur stedenbouwkundig masterplan (SMP) en vastgoedadviseur van het college van bestuur. Samen met directeur Vastgoed ir. Freek Higler is hij sinds een jaar betrokken bij de totstandkoming van het omvangrijke plan. ,,Het college heeft voor het laatste gekozen.”

Nu de ondernemingsraad en studentenraad ook hebben ingestemd met het plan van prof.ir. Francine Houben, staat niets het universiteitsbestuur meer in de weg om te beginnen met de omvorming van het middengebied van de TU-wijk tot een echte campus.

Het plan moest rekening houden met de strategische uitgangspunten van de universiteit. Om te streven naar een positie in de top vijf van technische universiteiten in de wereld is verbetering van de studie- en werkomgeving nodig. Volgens de visie van het bestuur bestaat een moderne universiteit niet uit verticale kolommen. Samenwerking is het toverwoord. ,,Een eerstejaars bouwkunde komt hier aan, en als hij na zes jaar weg gaat heeft hij nooit iets anders dan dat bouwkundegebouw gezien. In de toekomst moet hij samenwerken met andere disciplines”, zegt Higler.

Een compacte campus in TU Midden en fysieke clustering van de zeven faculteiten kan volgens de ontwikkelaars die samenwerking stimuleren. Het moet leiden tot een betere ‘Wij TU Delft’-gedachte, meer herkenbaarheid en uitstraling van de universiteit. ,,Dat TU Delft-gevoel zit in Delft in de kroeg en niet op de campus”, aldus Hoyng. ,,Dat willen wij veranderen door een hart te creëren en ons te concentreren op de campus. Er hoeft nog net geen hek omheen, maar het is wel van ons.”

Technopolis

Voor het gemak is de huidige TU-wijk (in totaal bijna 170 hectare grond) opgedeeld in drie gedeelten: Noord, Midden en Zuid. De onderwijsactiviteiten worden geconcentreerd in Midden, het gebied rond de Mekelweg, tussen de Schoemakerstraat en de Rotterdamseweg. Dit gebied heeft de naam university campus meegekregen. Het gebied ten zuiden van de Kruithuisweg (zeventig hectare) is bestemd voor de business campus: een research & development (R&D)-park voor bedrijven. Voor het totale plan is de werknaam Delft University Technopolis bedacht.

Door de geringere afstanden hoopt het bestuur op meer fietsers en wandelaars. Er komt meer studentenhuisvesting op en rond de campus, ook voor (buitenlandse) gastdocenten en -studenten. Andersoortige kantoren zijn nodig voor het stimuleren van interdisciplinaire samenwerking, en het steeds meer naar elkaar toe groeien van laboratoria en kantoren.

Higler: ,,We verwachten niet dat iedereen het morgen met dit plan eens is. De ontwikkeling moet zich nog afspelen in de universiteit. We maken een jas voor de universiteit, maar het is de mode van volgend jaar.”

Financiën

Met alleen al het middengebied is een investering gemoeid van meer dan een miljard gulden. De TU wil geld vrijmaken voor het middengebied door gebouwen te verkopen in TU-Noord (70 tot 90 miljoen gulden) en gronduitgifte in Zuid. Met de opbrengst van de zestig hectare grond die de TU bezit ten zuiden van de Kruithuisweg, moet het plan mede worden bekostigd.

In 2003 moeten de eerste grondtransacties voor de geplande business campus in Delft-Zuid plaatsvinden. Wanneer met de uitvoering wordt begonnen, is nog onduidelijk. ,,Eerst moet de besluitvorming rond zijn”, zegt Higler. ,,Vervolgens moet de gemeente instemmen met de wijziging van het bestemmingsplan van de wijk. Voor Noord en Zuid komen aanpassingen.” Hij verwacht daarmee niet al te veel problemen. ,,De gemeente is vanaf het begin nauw betrokken bij onze plannen en weet wat wij willen.”

Onderwijs en onderzoek moeten zo min mogelijk last hebben van de bouwactiviteiten. Dat zal niet makkelijk worden. De Mekelweg is dan afgesloten voor het verkeer. De ondergrondse infrastructuur, zoals rioleringen, gasleidingen en kabelnetwerken moet ook worden gemoderniseerd. Hoyng: ,,Overlast is niet te vermijden. Maar de ‘verkoop’ moet gewoon doorgaan tijdens de verbouwing.”

De maquette

De maquette is gemaakt door Mecanoo Architecten. De roodbruine houten blokjes zijn de nieuwe gebouwen. Alle grijze houtjes zijn bestaande bebouwing. Ook de bibliotheek is ingetekend op het driedimensionale model. Volgens vastgoeddirecteur Freek staat de vorm van de nieuwe gebouwen allerminst vast. Van sommige gebouwen is het ook nog helemaal niet zeker of ze er überhaupt komen. ,,Neem de maquette dus niet al te letterlijk”, benadrukt hij.

Wat ziet iemand die over vijf jaar de campus binnenwandelt? Volgens Higler zijn een aantal onderdelen van het plan zeker gerealiseerd. Dat zijn de uitbreiding van het gebouw van de faculteit Technische Natuurwetenschappen (TNW), de ‘noordserver’ (het dichtst bij de aula), de vernieuwing van het sportcentrum, nieuwe studentenflats, een (ondergrondse) parkeergarage en natuurlijk de tramlijn. Achter het gebouw van civiele techniek komt TNO-Bouw en de uitbreiding van de Stevin-2 hal. Er staan een nieuw IRI-kantoor en een nieuw kantoor voor Lucht- en Ruimtevaart aan de andere kant van de Kruithuisweg (niet op de maquette).

De paviljoens

Kunnen alle andere gebouwen op de maquette er nog heel anders gaan uitzien, de paviljoens zijn architectonisch vrij gedetailleerd uitgewerkt. De paviljoens, ook wel (centrale) servers genoemd, worden tien meter hoog en moeten het hart van de universiteit worden. De tentakels vormen een verbinding tussen de universiteitsgebouwen op de Mekelweg. De functies (‘servers’) die niet strikt noodzakelijk zijn voor de faculteitsgebouwen, komen in de paviljoens. Dat zijn alle studentenactiviteiten, basisvoorzieningen zoals eerstejaarscollegezalen, tentamenzalen, werkhoeken en pc-hoeken. ,,Het gemeenschappelijk onderwijspakket van de studie neemt toe”, aldus Higler. ,,Vroeger was mechanica bij civiel een ander vak dan bij werktuigbouw. Nu probeert men om die pakketten universiteitsbreed te maken.”

Ook is er ruimte voor restaurants, een technische boekwinkel, de kamerwinkel en een fiets- en skateshop. Het techniekmuseum kan er een plek krijgen, het studentenservicecentrum en andere algemene diensten. ,,Het moet zo zijn dat als er op de universiteit een prijs wordt uitgereikt of een band speelt, dat je automatisch naar het hart toe gaat”, zegt Hoyng. Momenteel onderzoekt Vastgoed of tegelijk met de bouw van TNW een start kan worden gemaakt met de bouw van de noordserver.

Niet ingetekend op de maquette zijn de geasfalteerde fietspaden aan beide kanten van de paviljoens op de Mekelweg. De Mekelweg moet hiermee een paradijs voor fietsers en skaters worden. Bij de hoofdingangen van de faculteiten komen fietsenstallingen, die onderdeel moeten worden van de openbare ruimte. Voor medewerkers komen ook inpandige fietsenstallingen in de kelders van de gebouwen.

De bestrating speelt een belangrijke rol in het ontwerp van Mecanoo. Stedelijke harde bestrating wordt afgewisseld met gravel en boomschors om de waterhuishouding in de wijk gunstig te beïnvloeden. In de patio’s tussen de gebouwen komt ‘ecologisch groen’: struiken en boomgroepen die het uitzicht vanuit de gebouwen veraangenamen.

De pleinen

Tussen de paviljoens zijn drie pleinen ingetekend, die ieder een eigen karakter krijgen. Het entreeplein voor de aula krijgt een representatieve functie. Hier kunnen congresfaciliteiten komen en een luxer restaurant. Het plein voor het gebouw van elektrotechniek biedt ruimte aan exposities. Hier kunnen winkels en een reisbureau komen. Het plein bij bouwkunde wordt nu al het muziek- en sportplein genoemd. Er is plek voor kleinere eetgelegenheden als tegenhanger van het aula-restaurant. Hier kunnen bands spelen en komt een basketballveld.

Uitbreiding TNW

Zo kan de uitbreiding van de faculteit TechnischeNatuurwetenschappen (TNW) eruit gaan zien. Momenteel zijn er een aantal architectenbureaus in de running voor het gebouw. Binnenkort wordt de winnaar bekendgemaakt, die vervolgens het ontwerp zal maken. Over drie jaar moet de bouw klaar zijn. Alle afdelingen die onder TNW vallen % materiaalkunde, scheikundige technologie en bioprocestechnologie en technische natuurkunde % krijgen een plek in het gebouw.

,,De hamvraag is: moeten we wel of geen onderwijsruimtes bouwen?”, stelt Higler. Volgens het SMP worden zoveel mogelijk onderwijsruimtes in dat middengebied gemaakt voor gezamenlijk gebruik. ,,Als we ze eruit halen en de faculteit heeft over drie jaar geen onderwijsruimte, lopen we vast.”

Parkeerperikelen

Parkeren op het universiteitsterrein wordt in de toekomst een probleem. De parkeergelegenheid op de Mekelweg verdwijnt omdat daar twee uitgestrekte gebouwen komen. Als TNW op de schop gaat, verdwijnen de parkeerplaatsen, zowel aan de voor- als aan de achterkant. Er zijn parkeergarages gepland achter het gebouw van Elektrotechniek, achter Bouwkunde en bij de aula. De benzinepomp naast Elektro verdwijnt overigens. Ook onder het eventuele nieuwe bestuursgebouw op de plek van de oude IO-gebouwen (het Poortgebouw) is een optie. De parkeervoorzieningen komen dichtbij de faculteiten én de ingangen van de campus. Vastgoed verwacht dat de gemiddelde loopafstand van parkeerplaats naar gebouwen voor automobilisten op sommige plaatsen iets toeneemt, maar niet te groot zal zijn. Vervolgstudies moeten overigens nog aangeven hoe de parkeersituatie precies zal uitpakken.

Sportcentrum

Langs de Kruithuisweg verrijst een nieuw sportcentrum, dat meteen als afsluiting van de campus moet dienen. De vernieuwing van het sportcentrum staat al eeuwen op de agenda van het collegebestuur. Het huidige sportcentrum is, vooral in de avonduren, veel te vol. Ook biedt het weinig extra’s zoals faciliteiten voor meer individuele sporten, gezondheid- en sportbegeleiding, en topsportfaciliteiten. In het nieuwe gebied kunnen fasegewijs, in een meer efficiënt te exploiteren gebouw, de binnensportvoorzieningen worden ondergebracht. Het is de bedoeling dat je vanaf de Kruithuisweg de bovenste verdieping van het sportgebouw ziet.

Studentenwoningen

Er is behoefte aan meer studentenhuisvesting op de campus. De bestaande woningen, Gimmie Shelter, achter het gebouw van TNW worden gesloopt. Minimaal moeten er daarom 150 nieuwe eenheden bijkomen. Langs de velden van het sportcentrum zijn twee nieuwe ovaalvormige studentenflats gepland met minimaal vijfhonderd woningen. Ook ten zuiden van Bouwkunde staat een hoge studentenflat ingetekend. ,,De studenten willen liever dichter bij het centrum wonen”, geeft Higler toe. ,,Dat kan ook, want wij bestuderen datook in enige TU-Noord-gebouwen studentenhuisvesting komt. Om een sociaal leefbaar en veilig gebied te creëren is concentratie van wooneenheden belangrijk.”

Tram

Over tram 19 is al veel gezegd. Volgens Rob Hoyng was het tracé door de Schoemakerstraat een weloverwogen keuze. ,,Sommige hoogleraren vinden het een rare manier van ontwikkelen. Zij willen eerst naar de bereikbaarheid en vervoerwaarde kijken en daarna ontwikkelen. Hiermee gaan ze voorbij aan de doelstelling van het masterplan.”

Dat doel is faculteiten naar elkaar toebrengen en multidisciplinair met elkaar te werken. ,,Als je die gezamenlijke functies naar het centrum wilt trekken, dan moet je die uitgangspunten in acht nemen. Een tram en een verkeersweg passen daar niet in. Dan snijd je de wijk doormidden.”

Hoyng vindt de loopafstanden vanaf de tramhaltes meevallen. Uit een vervoersstudie van stadsgewest Haaglanden, de financier van de tram, blijkt dat de vervoerswaarde en de kosten van de twee varianten hetzelfde zijn. ,,De gemeente zei zelfs dat de vervoerswaarde hoger is over de Schoemakerstraat”, aldus Hoyng. ,,Het zijn wel andere mensen die je vervoert. De gemeente kijkt niet alleen naar de TU-wijk, maar ook naar medewerkers van TNO en het Delftechpark.”

Een tram over de Mekelweg trekt de verkeerde mensen aan, vreest het duo. ,,Er stappen mensen uit de tram die je niet wilt hebben”, stelt Higler. ,,Tramhaltes zijn zeker geen verbetering van de veiligheid. Overal waar tramhaltes zijn, heb je hangplaatsen.”

Volgens Higler is het een misverstand om te denken dat de campus vanzelf gezellig wordt als je veel mensen op straat tegenkomt. ,,De kunst is niet om mensen tegen te komen, maar om mensen te ontmoeten. Dat kan alleen in het kader van je studie. We willen het aantrekkelijk maken om er voor je werk en studie te vertoeven.” De bedoeling is om alleen functies te creëren waar studenten en medewerkers van de TU wat aan hebben.

De Schoemakerstraat heeft nu weinig uitstraling, je kijkt tegen de achterkant van de TU-wijk aan. Door het te ‘verdichten’ met nieuwbouw, moet het aangezicht van die kant verbeteren.

De studentenraad heeft nog enige bezwaren tegen het tramtracé over de Schoemakerstraat. De ondernemingsraad vindt inmiddels dat beide opties even goed mogelijk zijn.

Het hbo

Waar nu nog sportvelden liggen, zouden onderwijsgebouwen van het hoger beroepsonderwijs kunnen komen. Hier is ook plek gereserveerd voor TU-gerelateerde bedrijven. Concrete bouwplannen zijn er nog niet.

TNO Bouw .

De eerste paal voor het gebouw van TNO Bouw wordt op 15 juni geslagen.

Organisch gevormde paviljoens met uitwaaierende daken tussen de rationele rechte dozen. Veel glas, groen en kunst en een autovrije Mekelweg. Werp een blik op de maquette van de nieuwe Delftse campus en laat je fantasie de vrije loop.